GOBARdhan Scheme : शेतकऱ्यांनो, आता फक्त पिकांपासूनच नव्हे तर गाय-म्हशींच्या शेणातून आणि शेतातील अवशेषांमधूनही पैसे मिळू शकतात. केंद्र सरकारने अलीकडेच गोबरधन (GOBARdhan) योजनेला मोठ्या प्रमाणात मंजुरी दिली आहे. या योजनेमुळे शेण, पिकांचे अवशेष, गन्नेची खोई आणि इतर सेंद्रिय कचरा यांचे रूपांतर स्वच्छ इंधन आणि जैविक खतात होईल. शेतकऱ्यांना अतिरिक्त उत्पन्नाचा नवीन स्रोत उपलब्ध होईल.
गोबरधन योजना म्हणजे काय?
GOBARdhan म्हणजे Galvanizing Organic Bio-Agro Resources Dhan. ही योजना २०१८ पासून स्वच्छ भारत मिशन अंतर्गत सुरू होती. आता केंद्र मंत्रिमंडळाने तिला राष्ट्रीय चक्रीय जैव ऊर्जा योजना म्हणून अधिक व्यापक रूप दिले आहे. या योजनेचा एकूण खर्च सुमारे २३,७३१ कोटी रुपये असून ती २०२६-२७ ते २०३५-३६ या दहा वर्षांसाठी लागू राहील.
या योजनेचा मुख्य उद्देश म्हणजे देशात उपलब्ध असलेल्या शेण, पिकांचे अवशेष, नगरपालिका सेंद्रिय कचरा यांचे रूपांतर Compressed Biogas (CBG) आणि जैविक खतात करणे. यामुळे स्वच्छ ऊर्जा निर्माण होईल, शेतकऱ्यांना अतिरिक्त उत्पन्न मिळेल आणि आयात गॅसवर अवलंबित्व कमी होईल.
योजनेची प्रमुख वैशिष्ट्ये आणि अनुदान
नवीन मंजुरीनुसार योजना अधिक आकर्षक बनली आहे:
- भांडवली मदत: पात्र प्रकल्पांना स्थापित क्षमतेनुसार प्रति टन प्रतिदिन (TPD) पर्यंत २ कोटी रुपये भांडवली सहाय्य मिळेल. हे मदत नवीन प्रकल्पांबरोबरच विस्तारित प्रकल्पांनाही लागू आहे.
- स्थिर किंमत: CBG साठी किमान दहा वर्षांसाठी २,११० रुपये प्रति MMBTU अशी प्रशासित किंमत निश्चित करण्यात आली आहे. यामुळे उत्पादकांना दीर्घकालीन उत्पन्नाची खात्री मिळते.
- खरेदीची हमी: सिटी गॅस डिस्ट्रिब्युशन नेटवर्कमध्ये CBG मिसळण्याचे अनिवार्य प्रमाण टप्प्याटप्प्याने वाढवले जाईल. यामुळे उत्पादित गॅसाला बाजारपेठ उपलब्ध राहील.
- पाइपलाइन आणि इतर सुविधा: प्रकल्पांना गॅस नेटवर्कशी जोडण्यासाठी पायाभूत सुविधा, क्रेडिट सपोर्ट आणि तंत्रज्ञान विकास यांनाही पाठबळ दिले जाईल.
याशिवाय स्वच्छ भारत मिशन अंतर्गत जिल्हा पातळीवर सामुदायिक बायोगॅस प्रकल्पांसाठी आर्थिक मदत उपलब्ध आहे. लहान घरगुती बायोगॅस प्लांटसाठीही वेगवेगळ्या योजनांमधून अनुदान मिळू शकते.
शेतकऱ्यांना काय फायदा होईल?
शेतकऱ्यांसाठी ही योजना खूप महत्त्वाची आहे:
- शेण आणि पिकांचे अवशेष विकून अतिरिक्त पैसे मिळू शकतात. CBG प्लांटना कच्चा माल पुरवठा करून नियमित उत्पन्न मिळेल.
- स्वतः बायोगॅस किंवा CBG प्रकल्प उभारल्यास अनुदान आणि स्थिर बाजाराचा फायदा घेता येईल.
- प्लांटमधून निघणारे स्लरी किंवा जैविक खत शेतात वापरता येईल किंवा विकता येईल. यामुळे रासायनिक खतांचा खर्च कमी होईल आणि मातीची सुपीकता वाढेल.
- गावात रोजगार निर्माण होईल – कच्चा माल गोळा करणे, वाहतूक, प्लांट चालवणे आणि खत व्यवस्थापन यातून स्थानिकांना संधी मिळतील.
- स्वच्छ ऊर्जा वापरल्याने स्वयंपाकासाठी LPG खर्च वाचेल आणि पर्यावरण स्वच्छ राहील.
गावोगावी गोशाळा, दूध उत्पादक सहकारी संस्था, शेतकरी उत्पादक संस्था (FPO) आणि स्वयंसाहाय्यता गट यांनाही या योजनेत भाग घेता येईल.
कसे लाभ घ्याल?
GOBARdhan पोर्टलवर नोंदणी करून प्रकल्पांची माहिती घेता येते. स्थानिक ग्रामपंचायत, जिल्हा प्रशासन किंवा संबंधित मंत्रालयाच्या मार्गदर्शनाखाली अर्ज करता येतो. घरगुती बायोगॅस प्लांटसाठी किमान दोन-तीन जनावरे असणे फायदेशीर ठरते. मोठ्या प्रकल्पांसाठी उद्योजक, सहकारी संस्था किंवा खासगी कंपन्या अर्ज करू शकतात.
या योजनेमुळे फक्त कचरा व्यवस्थापन होणार नाही तर “कचऱ्यातून संपत्ती” ही संकल्पना प्रत्यक्षात येईल. शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढेल, गावे स्वच्छ होतील आणि देशाची ऊर्जा सुरक्षा मजबूत होईल.
जर तुमच्याकडे गुरेढोरे किंवा शेतीचे अवशेष उपलब्ध असतील तर या योजनेबद्दल स्थानिक कृषी विभाग किंवा गोबरधन पोर्टलवर अधिक माहिती घ्या. शेणातून पैसे मिळवणे आता शक्य झाले आहे – संधी साधा आणि अतिरिक्त उत्पन्न वाढवा!